Praktyki niedzielne

Ks. Witold Zdaniewicz SAC, Lucjan Adamczuk*

Wstęp

      Jak już wspomniano w poprzednim rozdziale, pierwsze ogólnopolskie badanie dominicantes przeprowadzono  w 1979 roku i od tego czasu prowadzone są systematycznie we wszystkich parafiach w Polsce^[*]. Przeprowadza się je raz w roku w wybraną niedzielę października lub listopada. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC przekazuje parafiom, poprzez kurie diecezjalne, kwestionariusz, który powinien być wypełniony dla wszystkich ośrodków sakralnych na terenie parafii. Za zorganizowanie i przeprowadzenie badań odpowiedzialny jest, zgodnie z instrukcją, proboszcz. Organizuje on ekipy osób liczących, którzy we wszystkich wejściach do świątyni zliczają wiernych, przybywających na każdą mszę niedzielną. Ponadto, do kwestionariusza wpisuje się ogólną liczbę wiernych w parafii w celu określenia na jej podstawie liczby zobowiązanych do uczestnictwa w mszy św. niedzielnej, oraz liczbę przystępujących do komunii św. Wszystkie te dane nie mają więc charakteru subiektywnego i są niezależne od opinii proboszcza. Wiadomo jednak, że podczas tak masowego liczenia dużych grup wiernych mogą się zdarzyć  różne pomyłki i braki, co jednak nie obciąża proboszcza. Dla określenia wiarygodności uzyskiwanych w ten sposób danych, Instytut przeprowadził ostatnio badania kontrolne w wybranej parafii, niezależnie od proboszcza, i uzyskał potwierdzenie  rzetelność przeprowadzonych badań w tej parafii. Kwestionariusze wypełnione w parafiach trafiają poprzez kurie do Instytutu. Oczywiście, w opracowaniu bierze się pod uwagę tylko te parafie, które nadesłały kwestionariusze.

      Wskaźnik dominicantes oblicza się dla każdej parafii jako odsetek wiernych uczęszczających na niedzielną mszę św., w odniesieniu do ogólnej liczby zobowiązanych. Dla wszystkich parafii przyjęto to samo założenie, że zobowiązani do uczęszczania na niedzielną mszę św. stanowią 82% wiernych. Pozostałe 18% to dzieci do lat siedmiu, chorzy, ludzie starsi itp. – nie zobowiązani do uczestnictwa w niedzielnej mszy św.  Tak więc za podstawę obliczania wskaźnika dominicantes przyjmuje liczbę zobowiązanych, do których odnosi się liczbę uczestniczących w mszy św. w  dniu badania. Ponieważ wśród osób uczestniczących w niedzielnej mszy św. jest zawsze grupa wiernych, którzy przystępują również do komunii św., jest możliwość ustalenia  drugiego wskaźnika religijności: jest to liczba tych wiernych odniesiona do liczby zobowiązanych, co wyrażone w odsetkach daje wskaźnik communicantes .

      Dane liczbowe prezentowane w trzeciej części publikacji opracowane zostały na poziomie diecezji i Polski ogółem. Jednostką analityczną jest diecezja, w ramach której liczy się dane z wszystkich parafii, które są bardzo zróżnicowane. Tak więc dane z diecezji stanowią średnią, która bardzo upraszcza uzyskany obraz. W  roku 1992 nastąpił nowy podział diecezji i ich liczba wzrosła z 27 do 39. Wynikła stąd konieczność opracowania wyników w dwóch przedziałach: 1980 – 1991 i 1992 – 1999. Dane za rok 1979 zostały pominięte ze względu na ich niekompletność.

      Wyniki badania dominicantes i communicantes za cały 20 letni okres publikujemy po raz pierwszy, chociaż jeszcze w ograniczonym zakresie. Są to w zasadzie tylko tabele statystyczne, mapy i  wykresy. Ale nawet taki ogólny obraz pozwala na pewne wnioski, które łatwo odczytać z załączonych poniżej  czterech zestawień zbiorczych (tab. 1 - 4) i dwóch wykresów. Wynika z nich, że wskaźniki te są dość stabilne, chociaż znacznie zróżnicowane ze względu na diecezje. W skali kraju widać wyraźny systematyczny trend wzrostu wskaźnika communicantes. Natomiast wskaźnik dominicantes, po okresie spadku w latach 1980-1992, osiągnął w następnych latach wyraźną stabilizację, z niewielką tendencją wzrostową.

      Publikowane dane liczbowe, szczególnie za okres 1992-1999, mają jeszcze charakter wstępny, trwa bowiem praca nad ich weryfikacją i uściślaniem, co może spowodować, iż w następnych publikacjach, opartych na tym źródle, mogą pojawić się niewielkie zmiany. Posiadane przez Instytut dane pozwalają na wiele bardzo szczegółowych analiz, co będzie dokonane w oddzielnym opracowaniu.

      Materiał empiryczny wykorzystany w rozdziałach II i III tej części zgromadził i wstępnie opracował zespół Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC pod kierownictwem ks. Witolda Zdaniewicza SAC, w składzie: Małgorzata Grzegrzółka-Bąk, Arkadiusz Łankowski, Mirosława Osytek, Robert Stępisiewicz i Maria Żychlińska. Opracowanie statystyczne danych empirycznych, tabele, wykresy i mapy wykonali Mariusz Chmielewski (II rozdział) i Grzegorz Gudaszewski (III rozdział), pracownicy Wydziału Wyznań i Narodowości GUS,  pod kierownictwem Lucjana Adamczuka.

 Tab. 1. Wskaźnik dominicantes według diecezji w latach 1980-1991