|
Wstęp
Jak już wspomniano w
poprzednim rozdziale, pierwsze ogólnopolskie badanie dominicantes
przeprowadzono w 1979 roku i od tego czasu prowadzone są systematycznie we
wszystkich parafiach w Polsce[*].
Przeprowadza się je raz w roku w wybraną niedzielę października lub
listopada. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC przekazuje
parafiom, poprzez kurie diecezjalne, kwestionariusz, który powinien być
wypełniony dla wszystkich ośrodków sakralnych na terenie parafii. Za
zorganizowanie i przeprowadzenie badań odpowiedzialny jest, zgodnie z
instrukcją, proboszcz. Organizuje on ekipy osób liczących, którzy we
wszystkich wejściach do świątyni zliczają wiernych, przybywających na każdą
mszę niedzielną. Ponadto, do kwestionariusza wpisuje się ogólną liczbę
wiernych w parafii w celu określenia na jej podstawie liczby zobowiązanych
do uczestnictwa w mszy św. niedzielnej, oraz liczbę przystępujących do
komunii św. Wszystkie te dane nie mają więc charakteru subiektywnego i są
niezależne od opinii proboszcza. Wiadomo jednak, że podczas tak masowego
liczenia dużych grup wiernych mogą się zdarzyć różne pomyłki i braki, co
jednak nie obciąża proboszcza. Dla określenia wiarygodności uzyskiwanych w
ten sposób danych, Instytut przeprowadził ostatnio badania kontrolne w
wybranej parafii, niezależnie od proboszcza, i uzyskał potwierdzenie
rzetelność przeprowadzonych badań w tej parafii. Kwestionariusze wypełnione
w parafiach trafiają poprzez kurie do Instytutu. Oczywiście, w opracowaniu
bierze się pod uwagę tylko te parafie, które nadesłały kwestionariusze.
Wskaźnik
dominicantes oblicza się dla każdej parafii jako odsetek wiernych
uczęszczających na niedzielną mszę św., w odniesieniu do ogólnej liczby
zobowiązanych. Dla wszystkich parafii przyjęto to samo założenie, że
zobowiązani do uczęszczania na niedzielną mszę św. stanowią 82% wiernych.
Pozostałe 18% to dzieci do lat siedmiu, chorzy, ludzie starsi itp. – nie
zobowiązani do uczestnictwa w niedzielnej mszy św. Tak więc za podstawę
obliczania wskaźnika dominicantes przyjmuje liczbę zobowiązanych, do
których odnosi się liczbę uczestniczących w mszy św. w dniu badania.
Ponieważ wśród osób uczestniczących w niedzielnej mszy św. jest zawsze grupa
wiernych, którzy przystępują również do komunii św., jest możliwość
ustalenia drugiego wskaźnika religijności: jest to liczba tych wiernych
odniesiona do liczby zobowiązanych, co wyrażone w odsetkach daje wskaźnik
communicantes .
Dane liczbowe
prezentowane w trzeciej części publikacji opracowane zostały na poziomie
diecezji i Polski ogółem. Jednostką analityczną jest diecezja, w ramach
której liczy się dane z wszystkich parafii, które są bardzo zróżnicowane.
Tak więc dane z diecezji stanowią średnią, która bardzo upraszcza uzyskany
obraz. W roku 1992 nastąpił nowy podział diecezji i ich liczba wzrosła z 27
do 39. Wynikła stąd konieczność opracowania wyników w dwóch przedziałach:
1980 – 1991 i 1992 – 1999. Dane za rok 1979 zostały pominięte ze względu na
ich niekompletność.
Wyniki badania
dominicantes i communicantes za cały 20 letni okres publikujemy
po raz pierwszy, chociaż jeszcze w ograniczonym zakresie. Są to w zasadzie
tylko tabele statystyczne, mapy i wykresy. Ale nawet taki ogólny obraz
pozwala na pewne wnioski, które łatwo odczytać z załączonych poniżej
czterech zestawień zbiorczych (tab. 1 - 4) i dwóch wykresów. Wynika z nich,
że wskaźniki te są dość stabilne, chociaż znacznie zróżnicowane ze względu
na diecezje. W skali kraju widać wyraźny systematyczny trend wzrostu
wskaźnika communicantes. Natomiast wskaźnik dominicantes, po
okresie spadku w latach 1980-1992, osiągnął w następnych latach wyraźną
stabilizację, z niewielką tendencją wzrostową.
Publikowane dane
liczbowe, szczególnie za okres 1992-1999, mają jeszcze charakter wstępny,
trwa bowiem praca nad ich weryfikacją i uściślaniem, co może spowodować, iż
w następnych publikacjach, opartych na tym źródle, mogą pojawić się
niewielkie zmiany. Posiadane przez Instytut dane pozwalają na wiele bardzo
szczegółowych analiz, co będzie dokonane w oddzielnym opracowaniu.
Materiał empiryczny
wykorzystany w rozdziałach II i III tej części zgromadził i wstępnie
opracował zespół Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC pod
kierownictwem ks. Witolda Zdaniewicza SAC, w składzie: Małgorzata
Grzegrzółka-Bąk, Arkadiusz Łankowski, Mirosława Osytek, Robert Stępisiewicz
i Maria Żychlińska. Opracowanie statystyczne danych empirycznych, tabele,
wykresy i mapy wykonali Mariusz Chmielewski (II rozdział) i Grzegorz
Gudaszewski (III rozdział), pracownicy Wydziału Wyznań i Narodowości GUS,
pod kierownictwem Lucjana Adamczuka.
Tab. 1. Wskaźnik dominicantes według
diecezji w latach 1980-1991
|
|
Rok |
|
Diecezja |
1980 |
1981 |
1982 |
1983 |
1984 |
1985 |
1986 |
1987 |
1988 |
1989 |
1990 |
1991 |
|
|
% |
|
Polska |
51,0 |
52,7 |
57,0 |
51,2 |
52,2 |
49,9 |
52,9 |
53,3 |
48,7 |
46,7 |
50,3 |
47,6 |
|
białostocka |
56,2 |
66,9 |
51,6 |
51,3 |
51,9 |
40,2 |
50,3 |
51,2 |
49,0 |
43,9 |
49,0 |
74,2 |
|
chełmińska |
51,0 |
55,2 |
58,4 |
58,1 |
66,7 |
45,5 |
52,3 |
53,2 |
52,5 |
48,7 |
53,1 |
48,5 |
|
częstochowska |
40,0 |
46,5 |
46,3 |
35,8 |
37,5 |
38,1 |
43,9 |
46,9 |
43,2 |
36,2 |
40,4 |
34,8 |
|
drohiczyńska |
50,5 |
49,0 |
51,6 |
43,1 |
48,1 |
51,4 |
53,9 |
46,7 |
46,9 |
38,9 |
51,3 |
47,2 |
|
gdańska |
46,6 |
45,3 |
51,5 |
47,6 |
52,3 |
44,4 |
51,3 |
49,3 |
52,4 |
47,2 |
46,2 |
43,3 |
|
gnieźnieńska |
54,0 |
60,4 |
67,6 |
55,5 |
53,9 |
50,1 |
51,9 |
52,2 |
51,5 |
48,5 |
53,5 |
49,3 |
|
gorzowska |
45,2 |
46,7 |
55,1 |
44,8 |
44,8 |
42,4 |
46,3 |
42,9 |
40,5 |
39,9 |
43,7 |
42,4 |
|
katowicka |
56,2 |
59,2 |
58,2 |
55,7 |
58,2 |
55,2 |
55,5 |
57,9 |
54,5 |
53,9 |
55,9 |
53,6 |
|
kielecka |
50,4 |
45,4 |
54,1 |
51,0 |
49,0 |
53,0 |
52,8 |
48,9 |
46,8 |
45,0 |
49,7 |
45,8 |
|
koszalińsko-kołob. |
43,6 |
51,1 |
48,0 |
44,0 |
45,3 |
44,2 |
43,3 |
50,9 |
39,5 |
42,7 |
38,8 |
39,9 |
|
krakowska |
65,7 |
65,6 |
69,2 |
60,6 |
60,8 |
77,1 |
80,0 |
77,0 |
60,1 |
58,7 |
59,2 |
56,5 |
|
lubaczowska |
71,5 |
76,3 |
67,6 |
66,7 |
66,2 |
64,8 |
67,9 |
61,9 |
62,9 |
59,2 |
65,6 |
62,5 |
|
lubelska |
39,2 |
38,3 |
53,9 |
44,9 |
44,6 |
41,5 |
46,3 |
47,0 |
42,5 |
43,8 |
47,5 |
45,3 |
|
łomżyńska |
52,0 |
59,5 |
50,7 |
45,6 |
52,3 |
46,5 |
47,3 |
46,6 |
44,3 |
40,2 |
49,0 |
44,9 |
|
łódzka |
35,3 |
35,2 |
40,6 |
37,6 |
36,6 |
31,7 |
39,2 |
37,5 |
32,6 |
30,7 |
33,5 |
29,8 |
|
opolska |
57,6 |
60,7 |
73,1 |
61,1 |
56,0 |
54,7 |
54,9 |
62,0 |
52,8 |
49,1 |
55,4 |
52,4 |
|
płocka |
40,4 |
38,3 |
44,8 |
40,6 |
44,6 |
41,5 |
44,7 |
43,5 |
40,0 |
36,4 |
42,6 |
39,3 |
|
poznańska |
52,5 |
57,4 |
59,8 |
52,6 |
54,0 |
56,4 |
60,8 |
65,4 |
54,3 |
53,2 |
55,9 |
53,4 |
|
przemyska |
75,5 |
75,2 |
78,9 |
71,0 |
75,1 |
74,8 |
78,7 |
77,8 |
78,5 |
78,5 |
72,8 |
69,2 |
|
sandomierska |
53,9 |
54,3 |
53,3 |
45,1 |
45,2 |
48,8 |
53,5 |
52,3 |
44,2 |
40,5 |
46,0 |
43,6 |
|
siedlecka |
57,6 |
57,5 |
64,0 |
58,0 |
59,3 |
58,7 |
63,3 |
61,3 |
54,6 |
50,1 |
57,9 |
54,7 |
|
szczecińsko-kam. |
36,6 |
35,4 |
42,7 |
37,5 |
38,7 |
37,5 |
35,8 |
36,3 |
35,7 |
37,3 |
35,8 |
33,1 |
|
tarnowska |
73,2 |
78,4 |
87,0 |
85,3 |
86,0 |
73,0 |
79,4 |
79,2 |
74,2 |
77,7 |
77,5 |
73,6 |
|
warmińska |
42,6 |
35,4 |
43,6 |
39,0 |
38,8 |
39,6 |
43,6 |
48,7 |
42,7 |
39,4 |
40,1 |
43,1 |
|
warszawska |
42,1 |
44,8 |
43,1 |
43,4 |
42,7 |
41,6 |
40,9 |
39,9 |
38,5 |
36,7 |
39,8 |
37,6 |
|
włocławska |
41,0 |
43,9 |
47,3 |
43,8 |
49,7 |
44,3 |
46,4 |
44,7 |
41,3 |
36,6 |
44,1 |
38,6 |
|
wrocławska |
51,6 |
52,9 |
66,5 |
48,1 |
50,7 |
45,4 |
46,8 |
45,1 |
43,0 |
41,8 |
45,2 |
43,3 |
Tab. 2. Wskaźnik communicantes według
diecezji w latach 1980-1991
|
|
Rok |
|
Diecezja |
1980 |
1981 |
1982 |
1983 |
1984 |
1985 |
1986 |
1987 |
1988 |
1989 |
1990 |
1991 |
|
|
% |
|
Polska |
7,8 |
8,1 |
9,6 |
8,6 |
8,9 |
9,1 |
10,4 |
11,1 |
10,7 |
9,9 |
10,7 |
10,8 |
|
białostocka |
6,8 |
9,3 |
9,1 |
6,4 |
6,3 |
5,9 |
6,0 |
8,4 |
6,9 |
5,7 |
7,2 |
8,7 |
|
chełmińska |
7,9 |
8,6 |
9,8 |
10,0 |
11,1 |
7,8 |
9,7 |
11,3 |
13,5 |
10,5 |
11,6 |
11,4 |
|
częstochowska |
6,1 |
6,6 |
10,5 |
5,9 |
6,6 |
6,5 |
8,1 |
9,2 |
9,2 |
6,8 |
7,7 |
7,4 |
|
drohiczyńska |
8,3 |
8,3 |
9,1 |
8,8 |
8,6 |
8,7 |
12,4 |
10,6 |
10,6 |
8,1 |
10,5 |
11,3 |
|
gdańska |
7,9 |
5,4 |
10,1 |
10,2 |
10,3 |
9,4 |
12,3 |
11,7 |
12,9 |
12,2 |
11,5 |
12,2 |
|
gnieźnieńska |
9,0 |
10,7 |
11,5 |
9,7 |
9,2 |
8,9 |
10,4 |
10,8 |
11,1 |
10,3 |
11,2 |
11,4 |
|
gorzowska |
8,9 |
10,4 |
12,1 |
9,1 |
9,8 |
9,6 |
12,4 |
12,3 |
11,4 |
11,1 |
12,5 |
12,6 |
|
katowicka |
9,7 |
9,8 |
11,1 |
10,8 |
12,3 |
8,1 |
13,4 |
14,8 |
14,3 |
13,2 |
14,8 |
14,2 |
|
kielecka |
7,5 |
7,4 |
9,0 |
9,0 |
8,3 |
8,8 |
10,7 |
9,6 |
10,2 |
9,5 |
10,2 |
10,1 |
|
koszalińsko-kołob. |
8,3 |
9,6 |
10,4 |
9,2 |
10,2 |
11,1 |
10,3 |
12,4 |
9,5 |
12,4 |
9,4 |
10,8 |
|
krakowska |
8,1 |
7,5 |
8,6 |
8,0 |
8,0 |
10,5 |
12,2 |
13,1 |
10,7 |
9,5 |
10,0 |
10,0 |
|
lubaczowska |
10,5 |
10,9 |
9,9 |
9,8 |
7,9 |
9,1 |
10,3 |
10,8 |
11,1 |
9,8 |
11,4 |
11,8 |
|
lubelska |
6,2 |
6,0 |
8,9 |
7,5 |
7,6 |
11,8 |
9,6 |
10,8 |
9,9 |
10,1 |
10,6 |
11,2 |
|
łomżyńska |
7,5 |
10,0 |
8,2 |
7,9 |
13,8 |
8,5 |
10,3 |
11,3 |
9,7 |
9,1 |
11,5 |
11,0 |
|
łódzka |
5,4 |
5,4 |
6,4 |
6,5 |
6,1 |
5,5 |
7,6 |
7,5 |
7,0 |
6,7 |
7,3 |
7,6 |
|
opolska |
10,5 |
10,8 |
15,8 |
12,5 |
11,1 |
11,8 |
12,2 |
15,2 |
12,5 |
11,8 |
13,5 |
13,5 |
|
płocka |
5,6 |
5,1 |
5,7 |
5,7 |
6,7 |
6,3 |
7,4 |
7,8 |
7,1 |
6,7 |
7,6 |
7,6 |
|
poznańska |
9,6 |
10,4 |
11,6 |
10,8 |
10,9 |
15,9 |
14,9 |
16,7 |
14,6 |
14,4 |
15,3 |
14,9 |
|
przemyska |
7,7 |
7,3 |
9,5 |
7,8 |
7,5 |
7,2 |
9,4 |
10,0 |
11,8 |
10,5 |
10,1 |
10,2 |
|
sandomierska |
7,6 |
7,0 |
7,4 |
6,4 |
6,6 |
7,6 |
8,8 |
9,5 |
7,7 |
7,1 |
7,8 |
8,2 |
|
siedlecka |
8,2 |
8,3 |
9,3 |
9,0 |
8,6 |
12,2 |
10,9 |
10,9 |
10,7 |
9,0 |
10,7 |
10,8 |
|
szczecińsko-kam. |
6,7 |
7,2 |
8,5 |
8,2 |
8,0 |
8,5 |
8,7 |
9,4 |
9,5 |
9,3 |
10,1 |
9,3 |
|
tarnowska |
9,0 |
9,8 |
11,6 |
10,1 |
10,2 |
9,8 |
11,6 |
12,5 |
12,9 |
11,6 |
12,0 |
12,5 |
|
warmińska |
7,3 |
6,2 |
7,6 |
7,5 |
7,5 |
7,9 |
10,5 |
11,7 |
9,6 |
9,3 |
8,4 |
11,2 |
|
warszawska |
7,3 |
8,5 |
8,1 |
8,4 |
9,1 |
8,6 |
9,1 |
9,1 |
9,6 |
8,8 |
9,8 |
9,8 |
|
włocławska |
5,7 |
6,2 |
6,5 |
6,4 |
3,8 |
7,1 |
8,8 |
8,3 |
8,1 |
7,6 |
8,9 |
7,6 |
|
wrocławska |
8,5 |
8,7 |
11,5 |
8,5 |
9,0 |
8,4 |
9,6 |
8,1 |
9,3 |
9,2 |
9,6 |
10,3 |
Tab. 3. Wskaźnik dominicantes według
diecezji w latach 1992-1999
|
|
Rok |
|
Diecezja |
1992 |
1993 |
1994 |
1995 |
1996 |
1997 |
1998 |
1999 |
|
|
% |
|
Polska |
47,0 |
43,1 |
45,6 |
46,8 |
46,6 |
46,6 |
47,5 |
46,9 |
|
białostocka |
42,5 |
42,6 |
44,6 |
50,1 |
48,8 |
50,2 |
52,6 |
52,3 |
|
bielsko-żywiecka |
61,2 |
58,6 |
57,2 |
56,4 |
55,6 |
54,7 |
55,2 |
54,1 |
|
częstochowska |
41,2 |
37,5 |
39,5 |
40,3 |
39,7 |
38,7 |
42,7 |
42,6 |
|
drohiczyńska |
52,8 |
54,9 |
47,0 |
49,7 |
48,9 |
50,2 |
47,3 |
49,7 |
|
elbląska |
37,5 |
33,5 |
37,3 |
36,9 |
38,0 |
36,2 |
36,4 |
36,4 |
|
ełcka |
42,8 |
. |
. |
. |
. |
41,5 |
40,5 |
39,3 |
|
gdańska |
45,3 |
42,4 |
. |
44,0 |
46,1 |
46,1 |
46,2 |
45,7 |
|
gliwicka |
48,7 |
46,0 |
48,0 |
46,7 |
49,4 |
49,0 |
50,7 |
49,8 |
|
gnieźnieńska |
48,7 |
45,6 |
46,8 |
47,3 |
49,2 |
49,6 |
50,1 |
47,9 |
|
kaliska |
57,5 |
53,8 |
53,3 |
52,9 |
52,2 |
51,7 |
52,6 |
. |
|
katowicka |
51,2 |
48,4 |
49,3 |
49,8 |
50,0 |
50,6 |
51,5 |
50,3 |
|
kielecka |
47,9 |
. |
47,2 |
47,2 |
46,9 |
45,3 |
49,0 |
48,0 |
|
koszalińsko-kołob. |
38,2 |
35,9 |
36,5 |
37,9 |
40,0 |
37,2 |
37,5 |
37,5 |
|
krakowska |
55,7 |
. |
55,4 |
53,4 |
55,2 |
54,7 |
55,6 |
54,4 |
|
legnicka |
38,5 |
32,0 |
. |
. |
31,4 |
39,3 |
40,0 |
40,2 |
|
lubelska |
42,9 |
39,0 |
. |
44,3 |
42,8 |
42,7 |
44,9 |
42,3 |
|
łomżyńska |
48,8 |
46,9 |
46,1 |
49,6 |
47,2 |
46,5 |
44,7 |
46,7 |
|
łowicka |
40,8 |
. |
. |
37,2 |
. |
36,1 |
36,3 |
. |
|
łódzka |
30,1 |
25,6 |
30,8 |
30,8 |
29,0 |
29,5 |
31,5 |
28,9 |
|
opolska |
60,7 |
54,7 |
54,0 |
49,3 |
57,0 |
56,6 |
58,0 |
57,1 |
|
pelplińska |
55,6 |
53,7 |
. |
53,7 |
55,3 |
53,7 |
54,3 |
53,4 |
|
płocka |
40,2 |
38,4 |
38,8 |
. |
38,3 |
. |
37,9 |
. |
|
poznańska |
. |
. |
49,9 |
49,7 |
51,1 |
50,0 |
50,8 |
48,6 |
|
przemyska |
73,9 |
70,3 |
69,9 |
69,9 |
69,0 |
67,3 |
68,9 |
67,5 |
|
radomska |
45,5 |
41,6 |
44,0 |
44,5 |
44,0 |
43,6 |
47,4 |
46,2 |
|
rzeszowska |
72,9 |
71,4 |
71,0 |
70,1 |
70,9 |
69,4 |
73,6 |
70,9 |
|
sandomierska |
53,6 |
45,2 |
49,5 |
49,3 |
51,4 |
48,3 |
51,8 |
51,3 |
|
siedlecka |
59,6 |
54,2 |
54,2 |
57,1 |
53,2 |
54,6 |
55,6 |
54,4 |
|
sosnowiecka |
35,8 |
30,2 |
31,5 |
30,9 |
31,3 |
32,1 |
32,6 |
32,5 |
|
szczecińsko-kam. |
35,0 |
36,8 |
31,5 |
31,2 |
31,3 |
31,8 |
32,3 |
32,5 |
|
tarnowska |
. |
. |
. |
75,3 |
75,5 |
73,8 |
75,7 |
74,5 |
|
toruńska |
46,0 |
44,2 |
. |
43,4 |
44,7 |
44,0 |
42,3 |
41,5 |
|
warmińska |
41,6 |
33,7 |
39,0 |
41,1 |
41,7 |
38,9 |
40,5 |
40,3 |
|
warszawska |
34,4 |
32,3 |
35,7 |
34,9 |
34,5 |
33,8 |
37,7 |
37,1 |
|
warszawsko-praska |
37,5 |
32,9 |
37,1 |
34,7 |
37,6 |
39,0 |
37,9 |
38,6 |
|
włocławska |
42,5 |
39,1 |
38,5 |
39,4 |
39,2 |
. |
39,9 |
38,4 |
|
wrocławska |
46,3 |
39,4 |
43,2 |
42,4 |
43,7 |
42,8 |
44,7 |
43,4 |
|
zamojsko-lubacz. |
54,7 |
51,7 |
51,4 |
53,3 |
50,0 |
49,8 |
50,8 |
50,5 |
|
zielonogórsko-gorz. |
42,0 |
38,1 |
38,3 |
37,9 |
38,8 |
38,9 |
40,3 |
38,6 |
Tab. 4. Wskaźnik communicantes według
diecezji w latach 1992-1999
|
|
Rok |
|
Diecezja |
1992 |
1993 |
1994 |
1995 |
1996 |
1997 |
1998 |
1999 |
|
|
% |
|
Polska |
14,0 |
13,0 |
13,1 |
15,4 |
14,5 |
15,2 |
17,6 |
16,3 |
|
białostocka |
11,8 |
12,5 |
11,9 |
16,4 |
15,2 |
16,0 |
16,9 |
16,3 |
|
bielsko-żywiecka |
18,0 |
17,8 |
15,7 |
17,6 |
16,7 |
17,5 |
19,8 |
17,0 |
|
częstochowska |
11,3 |
10,4 |
10,4 |
12,6 |
12,1 |
12,0 |
13,8 |
14,9 |
|
drohiczyńska |
15,4 |
14,8 |
13,5 |
16,7 |
14,9 |
16,1 |
17,8 |
17,1 |
|
elbląska |
11,9 |
11,5 |
12,4 |
13,3 |
14,2 |
12,8 |
13,5 |
13,4 |
|
ełcka |
13,1 |
. |
. |
. |
. |
17,2 |
17,7 |
16,5 |
|
gdańska |
13,3 |
13,6 |
. |
15,4 |
15,9 |
15,9 |
18,0 |
17,2 |
|
gliwicka |
15,5 |
14,0 |
14,0 |
16,1 |
16,2 |
16,4 |
18,3 |
17,2 |
|
gnieźnieńska |
16,0 |
15,1 |
14,5 |
15,8 |
16,6 |
17,5 |
18,7 |
17,2 |
|
kaliska |
19,1 |
17,4 |
17,2 |
18,5 |
16,8 |
17,8 |
18,8 |
. |
|
katowicka |
| |